Besturing.

Er zijn verschillende software pakketten die een automatische treinenloop mogelijk maken.
Sommige zijn zeer beperkt en andere hebben zeer uitgebreide mogelijkheden.
Omdat de baan redelijk groot van omvang is en er later veel treinen gelijktijdig kunnen rijden, is computer besturing vrijwel de enige goede oplossing om dit in goede banen te leiden.
Analoog zou dit natuurlijk ook wel kunnen, maar elke aanpassing in de baan betekend dan ook dat bedrading en besturingselementen aangepast moeten worden.
Met computer besturing ben je meer flexibel en is aanpassing van bedrading of besturingselementen niet altijd nodig.
Nu zijn er nogal wat besturingsprogramma's beschikbaar, zoals Rocomotion, Railroad & Co Traincontroller, Win-Digipet, Itrain, Rocrail, Koploper om er maar een paar te noemen.
Elk besturingsprogramma heeft zijn voor en nadelen, sommige zijn gratis, voor andere moet je weer betalen.
Er zijn er zelfs bij die in verschillende versie te verkrijgen zijn.
Zelf heb ik de keuze gemaakt om Koploper te gebruiken omdat deze heel veel mogelijkheden bied (zelfs mogelijkheden bied die andere niet hebben), er een goed forum met veel kennis aanwezig is en (natuurlijk, ik ben een Hollander) omdat het gratis is.
Na de eerste installatie van de software wordt je als beginneling overdonderd met de mogelijkheden van Koploper.
Een zeer uitgebreid programma met enorm veel mogelijkheden waardoor je de neiging hebt om door de bomen het bos niet meer te zien.
Als eerste maar een handleiding gedownload "Hoe te beginnen met Koploper".
Een prima handleiding om mee te starten. Het verteld precies wat er moet gebeuren en wat je moet doen om de eerste trein met koploper te besturen.
Stap voor stap worden de basis begrippen bij gebracht.

Omdat de beschrijving over hoe de automatisering tot stand is gekomen een vrij omvangrijke rubriek is, heb ik een keuze menu gemaakt waardoor je snel naar een bepaald gedeelte kan springen.

Keuze menu:

Eerste test op schaduw station.
Eerste ontwerp in koploper.
Uitbreiding schaduw station in koploper.
Schaduw station compleet en nieuwe tabbladen in koploper.
Aanpassing schaduwstation.
Pendeldienst.
Overzicht.
Museum lijn uitbreiding.

Eerste test op schaduwstation.

Om het schaduw station te kunnen testen zijn aan het einde van beide helixen op niveau 0 lussen geplaatst, zodat de sporen die naar boven en naar beneden gaan met elkaar worden verbonden.
Op deze manier ontstaat er eigenlijk een grote ovaal.

Alvorens met koploper te gaan automatiseren is het schaduw station eerst "conventioneel" bereden om te testen of alles naar wens functioneerde.
Hierbij is gelet op de loop eigenschappen (geen ontsporingen in beide richtingen), functioneren van de wissels en het goed functioneren van de terug melding.
Voor het testen van terug meldingen kun je in koploper via het menu "testprogramma" de status van de terug melders op vragen.
Door nu met een lok over de bezet melders te rijden kun je contolleren of deze functioneren en/of deze juist zijn aangesloten.
Na deze testen en het verhelpen van een paar kleine problemen, is het eerste ontwerp gemaakt voor het(voorlopige) traject.
Mocht de mogelijkheid van koploper ontbreken, is in de meeste gevallen het teruglezen van melders altijd nog mogelijk via de centrale.
Het hangt echter van de centrale af hoe je dit moet doen.
Bij de gebruikte centrale van Uhlenbrock (Intellibox IR) kun je de "mode" toets gevolgd door de nummer "3" toets de selectie maken om de melders terug te lezen.
Standaard zal deze de 1e 16 ingangen terug lezen, maar kun je aanpassen door de "menu" toets te gebruiken en het nieuwe bereik op te geven.
Indien er een bezetmelder "bezet" wordt, kleurt het bewuste blokje zwart op.
Op deze manier kun je ook controleren of de zaak naar behoren functioneert.

Keer terug naar menu.

Eerste ontwerp in koploper.

In het 1e ontwerp van koploper is het volledige schaduw station getekend (oude situatie) maar de tijdelijke lussen nog niet.
Vervolgens zijn er 6 blokken aangebracht die als een "hondenbot" aan elkaar zijn gekoppeld. In feite dus een ovaal met 6 blokken.
In de locomotieven database zijn 4 locs ingevoerd om de baan te kunnen testen.
2 locs als goederentrein, 1 loc als sneltrein en 1 loc als stoptrein.
Voor nu is er gekozen om te rijden met decoder stappen (later zullen de snelheden worden geijkt in koploper).
Bij de eerste testen zijn er nog geen wisselstraten ingevoerd en zijn de wissels handmatig in de juiste stand gezet om het traject van blok 1 naar 2, naar 3, naar 4, naar 5, naar 6 en weer naar blok1 te kunnen rijden.
Voordat het programma daadwerkelijk zou gaan draaien met de baan, is deze eerst getest in een testmode, de zogenaamde simulatie mode.
Het voordeel hierbij is dat er geen treinen kunnen botsen op de werkelijke baan, en dat alles eerst gesimuleerd kan worden.
De simulatie mode kan eenvoudig worden ingesteld door in "instellingen per database" het poort nummer op "testen" te zetten.
Nadat de simulatie goed ging is de baan werkelijk aangestuurd.
Gestart is met 1 lok op de baan maar al rap daarna reden er 4 locs in hondenbot achter elkaar.
Alles bleek prima te functioneren en er is verder gegaan met een uitbreiding.

Keer terug naar menu.

Uitbreiding schaduwstation in koploper.

De uitbreiding bestond uit het toevoegen van vijf extra blokken en het vastleggen van een wisselstraat.
Nu zijn de twee lussen wel getekend in het railplan van Koploper(zie afbeelding onder).
Blok 7 is geplaatst als inhaal spoor en de overige blokken zijn verdeeld over de helixen en de daar aan gekoppelde lussen. In de wisselstraat zijn de wissels 2 en 14 opgenomen.
Ook zijn er twee nieuwe type sporen aangemaakt, station (voor blok 3) en inhaal spoor (voor blok 7).
Door aan de sporen bepaalde eigenschappen toe te kennen (zoals maximumsnelheid e.d.) kan er eenvoudig verschil worden opgebouwd bij verschillende sporen.
Vervolgens is er eerst weer in testmode (simulatie) getest voordat de baan daadwerkelijk werdt aangestuurd.
Tijdens de testritten is er gereden met 4 locs.
Het leuke is dat je nu ook allerlei dingen kunt uitproberen zoals wachttijden op het station spoor en alleen het goederen verkeer over het inhaalspoor.
Allemaal functies die in de uiteindelijke baan zullen worden toegepast.

Keer terug naar menu.

Schaduwsation compleet en nieuwe tabbladen in koploper.

Na diverse dingen te hebben getest en verschillende mogelijkheden uitgeprobeerd te hebben, is koploper opnieuw uitgebreid en aangepast door het toevoegen van alle blokken en zijn er twee nieuwe tabbladen toegevoegd in het baanoverzicht.
Een tabblad voor de hoofdbaan (niveau 0) en een tabblad voor de parade baan.
Op het nieuwe tabblad voor de hoofdbaan is ook het (voorlopige) baanplan getekend voor het hoofdstation, maar nog niet verbonden met de helixen.
De lussen zijn aangegeven door de sporen te verbinden na de helix. In totaal bestaat het nu uit 26 blokken.
Tevens zijn er een aantal locomotieven toegevoegd in de database, zijn alle wisselstraten ingevoerd en zijn bepaalde sporen geselecteerd die alleen voor het goederenverkeer bestemd zijn.























































Zoals ook voorheen is het een en het ander eerst getest in simulatie mode.
Tijdens het testen in simulatie mode waren er geen problemen, maar bij het testen op de baan ontstonden er problemen in blok 21 en 22.
Deze twee blokken zijn namelijk te kort om een trein in te laten stoppen.
In de database is dit nu zo geconfigureerd, dat de rijweg pas vrij gegeven wordt, indien dit blok (21 /22) vrij is in combinatie met het opvolgende blok.
Nadien zijn er tijdens de test geen problemen meer geweest.
Tijdens de testritten op de baan zijn er steeds meer locomotieven bij gezet en alles bleek nu prima te functioneren.

Keer terug naar menu.

Aanpassing schaduwstation.

Na de langdurig testen was gebleken dat het schaduw station prima functioneerde en dat de treinen storingsvrij reden.
Voordat met de daadwerkelijke bouw van het station werd begonnen, is de automatisering verder uitgewerkt in koploper.
Hierbij werd echter duidelijk dat ik baan technisch gezien met een probleem kwam te zitten.
Doordat de parade baan bestond uit een dubbele lus, wisselen de treinen van richting.
Deze richting wissel vindt niet plaats over hetzelfde spoor, maar via het tegenspoor.
In de bestaande vorm van de baan was het niet mogelijk om opnieuw terug te keren in de andere richting, waardoor een rijrichting zou "vol lopen" in de andere rijrichting zou "leeglopen".
Om dit probleem op te lossen moest er ergens in de baan een gelijksoortige lus worden aangelegd.
Om dit te kunnen realiseren is in het schaduw station een "omloop spoor" aangelegd, die het mogelijk maakt om opnieuw van (tegen)spoor te kunnen wisselen.
Hierbij is een opstel spoor komen te vervallen en is er een extra lus aangelegd die buiten de helix aan de stationszijde heen gaat en weer aansluiting vindt op het tegenspoor (huidige situatie).
Omdat in koploper al de nodige blokken en de bijbehorende instellingen waren gedaan, zijn er een aantal wijzigingen doorgevoerd die voor het gevoel ten aanzien van de blok nummering niet echt logisch zijn.
Voor koploper maakt het echter niets uit, mits je maar de juiste gegevens voor de blokken ingeeft.
Vandaar dat de nummering van de blokken in een enkel geval niet logisch of verwarend kan zijn.
In onderstaande afbeeldingen is het een en het ander in koploper uitgewerkt.







In het nieuwe ontwerp zijn ook de seinen in het zichtbare deel meegenomen.
Hoewel de seinen nog niet daadwerkelijk geplaatst zijn, zijn wel de decoders hiervoor ingevoerd en zijn de seinen van de juiste gegevens voorzien.
Na het aanleggen van het station en het aansluiten van de bijbehorende meld sporen er is als eerste weer even proef gereden om na te gaan of alle melders correct werken.
Voordat de daadwerkelijke baan wordt aangestuurd is natuurlijk eerst weer getest in simulatie mode om het een en het ander te controleren.
Toen dit allemaal vlekkeloos verliep is de baan echt aangestuurd en bleek alles te functioneren zoals het bedoeld was.

Keer terug naar menu.

Regeling bij het station.

Nadat de baan uitgebreid was getest op eventuele fouten, zijn er verschillende voorwaardes gekoppeld om het treinverkeer wat realistischer te regelen.
Zo is er op het station onderscheid gemaakt voor personen en goederen verkeer.
Blok 29 is bedoeld voor alleen het goederen verkeer en is ook het enige spoor waar geen perron aan ligt.
Verder geldt dat de goederentreinen NOOIT mogen stoppen in het station, dus het volgende blok moet vrij zijn om de goederentrein door het station te laten rijden.
De overige sporen zijn bedoeld voor het personen verkeer waarbij blok 28 in beide richtingen bereden kan worden.
Verder is voor al het treinverkeer bij binnenkomst en doorgang een beperkte snelheid ingesteld.
In de toekomst zullen de treinen verschillen in lengte. Met uitzondering van het goederen verkeer wordt er momenteel nog geen rekening gehouden met de perron lengte, maar zal zeker in de toekomst gaan plaats vinden.
Op deze manier is het in de toekomst mogelijk dat bepaalde lange personen treinen alleen bij bepaalde perrons kunnen stoppen.
Naast het "normale" doorgaande treinenverkeer is er ook al onderscheid gemaakt voor pendeldiensten.

Keer terug naar menu.

Pendeldienst.

Voor een drietal treinstellen heb ik besloten om deze in een pendeldienst op te nemen.
Het kopspoor bij het station (blok 31) is speciaal voor deze pendeldiensten aangelegd.
Op dit spoor passen alle voor de pendeldienst geschikte treinstellen (2 of 3 delig).
De overige treinstellen (ICE, Tallys en VT11.5) zijn allemaal internationale of intercity's en zullen niet worden gebruikt als pendeldienst.
Koploper is zodanig ingeregeld dat alleen de pendeldiensten gebruik mogen maken van dit kopspoor en dat deze nooit op de andere sporen terecht zullen komen.
De pendeldienst zal dus altijd vertrekken van dit spoor en ook weer hier aankomen.

Keer terug naar menu.

Overzicht.

Tijdens het testen is gebleken dat het werken met tabbladen lastig en niet erg handig is omdat bij het volgen van de verschillende treinen telkens van tabblad gewisseld moet gaan worden.
Daarom heb ik besloten om het baan overzicht terug te brengen naar 1 blad.
Mede door het gebruik van een groot scherm is dit eenvoudig te doen en is de zaak overzichtelijk.
Om het geheel meer overzichtelijk te maken zijn de helixen nu wat eenvoudiger getekend en zijn de sporen die niet zichtbaar zijn in een oranje kader getekend.
De enige uitzondering in dit oranje kader zijn de sporen voor blok 38 en 40, deze zijn wel zichtbaar.
Om de zaak helemaal compleet te maken zijn in het nieuwe overzicht ook de rangeersporen en de draaischijf getekend.
Deze zijn echter nog niet daadwerkelijk op de baan aanwezig en het plan kan in de toekomst nog best wel eens wijzigen.
Ook zijn er nog geen bloknummer toegekend, omdat nog niet bekend is hoe dit er precies uit komt te zien.
Hoe het is er nu uit ziet staat hieronder afgebeeld.


Keer terug naar menu.


Museum lijn uitbreiding.

Door de uitbreiding van een museum lijn, moest opnieuw koploper worden aangepast. In het bestaande overzicht was dit echter makkelijk in te brengen.
De helix naast het rangeer gedeelte is nu uitgebreid en zijn er twee nieuwe aansluitingen in de hoofdbaan aangebracht.
Op de layout tekeningen was dit al getekend, en nu is er in koploper ook het een en het ander gewijzigd.
Het materieel dat gebruikt wordt op de museum lijn bestaat uit een ET91 (personen vervoer) en een Ee3/3 (bevoorrading).
De bedoeling is dat beide gaan rijden volgens een dienstregeling over een vast traject. Tijdens de simulatie bleek echter dat de boel op de museumlijn nog wel eens werd "opgesloten" tussen blok 45 en 46.


Dit werd veroorzaakt doordat blok 45 en 46 in koploper niet gedefinieerd stonden als een 2 richtingsblok.
Inmiddels is dit aangepast en is er opnieuw simulatie mee gedraaid. Door deze aanpassing bleek nu alles goed te functioneren.
Het railplan is inmiddels gerealiseerd en zijn de terug melders aangesloten op de juiste stukken spoor.
Voordat de nieuwe database "live" gaat, is eerst gecontroleerd of alle melders correct functioneerde.
Na deze controle is de nieuwe database geladen en kon begonnen worden met het proefrijden.
Als eerste is gestart met een aantal handmatige proefritten met de ET91 om eventuele problemen in het traject te controleren en eventueel op te lossen.
Ondanks de steile helling in het onderste (laatste) deel van de helix, reed de ET91 vlot van boven naar beneden en omgekeerd.
Op wat kleine haperingen na (vuile rails) werkte alles naar behoren.
De volgende stap was natuurlijk de 1e proefrit met behulp van koploper. Ook dit bleek in 1e instantie goed te functioneren.
Het ontbrak er nog net aan dat de wachttijden iets aan de korte kant waren, maar dit is eenvoudig aan te passen en rekenen ik niet tot een probleem.
De volgende stap is natuurlijk buiten de inzet van de ET91 ook de Ee3/3 zijn traject te laten rijden.
Na het aanpassen van koploper kon ook deze worden ingezet.
Echter door een motor defect was de Ee3/3 niet meer inzetbaar en is er tijdelijk gebruik gemaakt van de RAG2000.
Tijdens de testen met deze locs op de museum lijn hebben zich geen eigenaardigheden voorgedaan.
Wat er echter uit het oog verloren was, is de tijd die de Ee3/3 nodig had om het traject van hoofdstation naar het eindpunt van de museum lijn af te leggen.
Gezien zijn lage snelheid van 50km/u zou dit niet alleen lang duren, maar ook voor het nodige oponthoud gaan zorgen voor het overige treinverkeer.
Opnieuw moest er een aanpassing in het banenplan worden doorgevoerd.
Om de route in te korten is er een verbinding gemaakt tussen het dalende spoor in de helix bij het rangeeremplacement en de stijgende lijn naar het eindstation van de museumlijn.
Ook is er een verbinding gemaakt tussen het dalende en stijgende spoor in de buitenste helix, om het mogelijk te maken, dat de bevoorradingstrein ook een korte route kan nemen om weer terug te keren naar het hoofdstation.
Deze verbinding ligt voor de splitsing "paradebaan-hoofdstation".
Ook nu weer moest koploper worden aangepast.
Omdat er baan technisch en blok technisch opnieuw een uitbreiding in Koploper gerealiseerd moest worden, is ook het Duitse sein stelsel gegenereerd in Koploper.
Hierdoor konden ook de juiste seinen worden ingevoerd.
Doordat er ook gebruik gemaakt is van voorseinen, of dit nu gecombineerde seinen zijn (=hoofdsein en voorsein ineen) of niet, moest er ook het nodige aangepast worden in de adressering van de seinmodules.
Hoe het een en het ander er nu uitziet toont onderstaande afbeelding.

Huidige baan









































Keer terug naar menu.


Keuze rail materiaal

Na de grove schetsen van het banenplan moest er een keuze gemaakt worden voor het rail materiaal. Een van de belangrijkste afweging was het beschikbare ......

Digitale techniek

Door het enorme aanbod van verschillende digitale systemen, is het niet eenvoudig om een keuze te maken. Wel stond vast dat het DCC protocol ondersteund moest worden.......

Besturing

Er zijn verschillende software pakketten die een geautomatiseerde treinenloop mogelijk maken. Sommige zijn zeer beperkt, de andere heeft zeer uitgebreide mogelijkeheden .....

" Als je de sporen volgt, kom je vanzelf op het eindstation. "